O sztuce praktycznie

O albumie „Obrazy Szczecina. Szczecin w obrazach”

16 maja 2020 - Jolanta Gramczyńska

Szczecin to rzeczywiście miasto jedyne w swoim rodzaju i nie dlatego, że się tu urodziłam, mieszkam i pracuję. Refleksja ożyła we mnie ponownie za sprawą albumu „Obrazy Szczecina. Szczecin w obrazach”. Publikacja została wydana z okazji 777-lecia nadania praw miejskich Szczecinowi (1243-2020). Premiera książki miała odbyć się w Muzeum Narodowym w I kwartale 2020 roku. Oczywiście, epidemia COVID-19 i w tym przypadku pokrzyżowała plany partnerom projektu. Oto Szczecińska Agencja Artystyczna, Muzeum Narodowe w Szczecinie, Walkowska Wydawnictwo, Szczeciner i Kurier Szczeciński z inspiracji Prezydenta Miasta Szczecin stworzyli dzieło, które powinno znajdować się w każdym szanującym się szczecińskim domu.

Niezwykłość historyczna Szczecina w sztuce

Maria Radomska-Tomczuk (ur. / geb. / born 1933 Marzęcice k. Nowego Miasta Lubawskiego / bei / near Nowe Miasto Lubawskie) Port IV / Hafen IV / The Harbour IV, 1963 drzeworyt, papier / Holzschnitt, Papier / woodcut, paper, 18,5 × 24,5 cm Muzeum Narodowe w Szczecinie / Nationalmuseum Stettin / The National Museum in Szczecin Maria Radomska-Tomczuk (ur. / geb. / born 1933 Marzęcice k. Nowego Miasta Lubawskiego / bei / near Nowe Miasto Lubawskie), Port IV / Hafen IV / The Harbour IV, 1963, drzeworyt, papier / Holzschnitt, Papier / woodcut, paper, 18,5 × 24,5 cm, Muzeum Narodowe w Szczecinie / Nationalmuseum Stettin / The National Museum in Szczecin

Oto do naszych rąk trafia po raz pierwszy (sic!) tak obszerny i pięknie wydany album z przeszło 350 wybranymi dziełami sztuki. Obrazy, grafiki i rysunki prezentowane są chronologicznie, a starannie opracowane metryczki stanowią dla mniej zorientowanych świetną bazę informacyjną o artystach, którzy w różny sposób byli związani z naszym miastem. W efekcie otrzymaliśmy artystyczne i ciekawe źródło historycznej wiedzy o Szczecinie. Co ciekawe – jest to swoistego rodzaju kontynuacja nawiązująca do publikacji z 1993 roku „Szczecin w dawnej fotografii” autorstwa dr Bogdany Kozińskiej byłej kierowniczki Muzeum Historii Szczecina. Wówczas album ukazał się z okazji 750. rocznicy nadania Szczecinowi praw miejskich. Znakomity to pomysł, by stworzyć jednorodny zbiór ciekawych publikacji o wysokich walorach estetycznych i merytorycznych, a związanych z kulturą i sztuką  Szczecina.

Dlaczego warto posiadać „Obrazy Szczecina. Szczecin w obrazach”?

Christian Adolf Eltzner (1816 Lipsk / Leipzig – 1891 Lipsk / Leipzig), według / nach / after William French (1815 – 1898 East Grienstead, Sussex), Widok Szczecina z lotu ptaka od wschodu / Ansicht Stettins aus der Vogelperspektive vom Osten / Bird’s-Eye View of Szczecin from the East, 1860 staloryt, akwarela, gwasz, papier / Stahlstich, Aquarell, Deckfarbe, Papier / steel engraving, watercolour, gouache, paper, 23,5 × 36,7 cm, własność prywatna / Privatbesitz / private property Christian Adolf Eltzner (1816 Lipsk / Leipzig – 1891 Lipsk / Leipzig), według / nach / after William French (1815 – 1898 East Grienstead, Sussex), Widok Szczecina z lotu ptaka od wschodu / Ansicht Stettins aus der Vogelperspektive vom Osten / Bird’s-Eye View of Szczecin from the East, 1860, staloryt, akwarela, gwasz, papier / Stahlstich, Aquarell, Deckfarbe, Papier / steel engraving, watercolour, gouache, paper, 23,5 × 36,7 cm, własność prywatna / Privatbesitz / private property

Do obejrzenia, w doskonałej jakości i na świetnym papierze, mamy przeszło 350 reprodukcji obrazów, grafik, rysunków z widokami Szczecina. Zacznijmy jednak od tego, że album jest starannie opracowany pod każdym względem. Książka ma twardą oprawę z kolorową obwolutą i jest szyta, co przy jej jakościowym i wagowym ciężarze nie jest bez znaczenia. Jej wymiary to 21 cm x 25 cm (niemal identyczne jak książka dr Bogdany Kozińskiej). Zawiera 454 strony i jest trójjęzyczna (język polski, niemiecki i angielski). Publikacja opatrzona jest ciekawym wstępem autorstwa dr. Dariusza Kacprzaka i Szymona Jeża.  To twórcy koncepcji całości, którzy wraz z
dr Ewą Gwiazdowską zadbali o ciekawy wybór dzieł sztuki i stworzyli tym samym interesujący historycznie obraz kulturowy miasta.

Jarosław Eysymont (ur. / geb. / born. 1956 Szczecin / Stettin), Podwórko przy ul. Piotra Ściegiennego (dawnie Pionierstrasse) / Der Hof an der ul. Piotra Ściegiennego (ehemals Pionierstrasse) / The Backyard at Ul. Piotra Ściegiennego (former Pionierstrasse), 2011, akryl, płótno / Acryl, Leinwand / acrylic, canvas, 80 × 130 cm, Hass Holding Ltd Jarosław Eysymont (ur. / geb. / born. 1956 Szczecin / Stettin), Podwórko przy ul. Piotra Ściegiennego (dawniej Pionierstrasse) / Der Hof an der ul. Piotra Ściegiennego (ehemals Pionierstrasse) / The Backyard at Ul. Piotra Ściegiennego (former Pionierstrasse), 2011, akryl, płótno / Acryl, Leinwand / acrylic, canvas, 80 × 130 cm, Hass Holding Ltd

Całość zamyka przeglądowy esej dr Ewy Gwiazdowskiej „Twarze Szczecina”, spełniający funkcję mądrego przewodnika prowadzącego wycieczkę w najciekawsze zakątki miasta i zdradzający najciekawsze jego tajemnice znane jedynie wtajemniczonym. Nie zabrakło również innych ważnych „detali”, które często są pomijane  jak choćby spis treści, indeks nazwisk (bardzo pomocny w szybkim znajdowaniu potrzebnych informacji) oraz podziękowania skierowane pod adresem nie tylko polskich instytucji państwowych jak i osób prywatnych oraz stopka redakcyjna (wydawnicza).

Gdzie kupić „Obrazy Szczecina. Szczecin w obrazach”?

Julius (Julo) Levin (1901 Szczecin / Stettin – 1943 Oświęcim / Auschwitz), Nad Odrą (Próżniak) / An der Oder (Müßiggänger) / By the Oder River (A Lazy Man), około / um / circa 1930, akwarela, papier / Aquarell, papier / watercolour, paper, 24 × 37 cm, Muzeum Narodowe w Szczecinie / Nationalmuseum Stettin / The National Museum in Szczecin Julius (Julo) Levin (1901 Szczecin / Stettin – 1943 Oświęcim / Auschwitz), Nad Odrą (Próżniak) / An der Oder (Müßiggänger) / By the Oder River (A Lazy Man), około / um / circa 1930, akwarela, papier / Aquarell, papier / watercolour, paper, 24 × 37 cm, Muzeum Narodowe w Szczecinie / Nationalmuseum Stettin / The National Museum in Szczecin

Niestety nakład jest niewielki, bo jedynie 2000 tysiące egzemplarzy z czego tylko 1000 sztuk trafiło do sprzedaży! Sprzedaż prowadzi Szczecińska Agencja Artystyczna. Książki dostępne są także w księgarniach (również internetowo): Atut, Sedina, Zamkowa oraz w sklepiku Muzeum Narodowego w Szczecinie (w sprzedaży od 18 maja). Cena jest bardzo przyzwoita jak na tak staranne wydaną publikację – 129 złotych. Nie pozostaje nic innego, jak postarać się zdobyć choćby jeden egzemplarz, bo o tym, że jest to również piękny i mądry prezent, nawet nie wspomnę.

#Zostań w domu i obejrzyj „Obrazy Szczecina. Szczecin w obrazach”

Hanna Jung (1929 – 1982 Warszawa / Warschau / Warsaw) Góry Bukowe / Buchheide / Beech Hills, 1970 olej, płótno / Öl, Leinwand / oil, canvas, 100 × 110 cm Muzeum Narodowe w Szczecinie / Nationalmuseum Stettin / The National Museum in Szczecin Hanna Jung (1929 – 1982 Warszawa / Warschau / Warsaw), Góry Bukowe / Buchheide / Beech Hills, 1970, olej, płótno / Öl, Leinwand / oil, canvas, 100 × 110 cm, Muzeum Narodowe w Szczecinie / Nationalmuseum Stettin / The National Museum in Szczecin

Ze względu na sytuację epidemiologiczną na początku kwietnia 2020 odbyła się premiera online albumu. Prezydent Szczecina – Pan Piotr Krzystek zaprezentował album.  Tym, którzy chcieliby wcześniej zorientować się jak wygląda publikacja polecam zajrzeć na youtube.com Tym, którzy chcieliby posiadać wersję elektroniczną polecam pełną wersję w PDF dzięki uprzejmości Pana dr. Dariusza Kacprzaka.

Czasoprzestrzeń Szczecina malowana

Franz Theodor Schütt (1908 Berlin – 1990 Wiesbaden-Biebrich), Statki w porcie – nabrzeże załadunkowe / Schiffe im Hafen – Ladekai / Ships in Harbour – Loading Wharf, 1936, akwarela, papier / Aquarell, Papier / watercolour, paper, 43,6 × 59,9 cm, Pomorskie Muzeum Krajowe w Greifswaldzie / Pommersches Landesmuseum Greifswald / The State Museum of Pomerania in Greifswald Franz Theodor Schütt (1908 Berlin – 1990 Wiesbaden-Biebrich), Statki w porcie – nabrzeże załadunkowe / Schiffe im Hafen – Ladekai / Ships in Harbour – Loading Wharf, 1936, akwarela, papier / Aquarell, Papier / watercolour, paper, 43,6 × 59,9 cm, Pomorskie Muzeum Krajowe w Greifswaldzie / Pommersches Landesmuseum Greifswald / The State Museum of Pomerania in Greifswald

Generalnie rzecz biorąc nie przepadam za tzw. sztuką ilustrującą cokolwiek, a w wypadku tego albumu – konkretne miasto. A jednak. Wspólna niemiecko-polska historia Szczecina ze swym bogactwem i różnorodnością zdarzeń okazuje się pasjonującą. Każdy tego doświadczy, gdy tylko zechce do niej zajrzeć.

Fritz Johannes Modrow (1888 Bartkowo / Bartikow – 1986 Kippenheim), Panorama portu i miasta od północy / Panorama des Hafens und der Stadt von Norden/ Panorama of the Harbour and the City from the North, po / nach / after 1935, olej, płótno / Öl, Leinwand / oil, canvas, 79 × 119 cm, Archiwum Państwowe w Szczecinie / Staatsarchiv Stettin / The State Archive in Szczecin Fritz Johannes Modrow (1888 Bartkowo / Bartikow – 1986 Kippenheim), Panorama portu i miasta od północy / Panorama des Hafens und der Stadt von Norden/ Panorama of the Harbour and the City from the North, po / nach / after 1935, olej, płótno / Öl, Leinwand / oil, canvas, 79 × 119 cm, Archiwum Państwowe w Szczecinie / Staatsarchiv Stettin / The State Archive in Szczecin

Kto chce poznać nowe miejsce sięga po przewodniki, mapy i informatory. Poznawanie nowego i doświadczanie zmysłami jest czymś fascynującym. W przypadku tego albumu oglądanie Szczecina oczyma artystów przynosi wiele korzyści szczególnie jeżeli chcemy poznać i jego historię, i zmieniające się oblicze miasta.Te najdawniejsze są dokumentami swojej epoki. Twórcom tego albumu zawdzięczamy możliwość obejrzenia wielu dzieł wcześniej nie publikowanych lub mało znanych. Zgromadzony materiał pochodzi zarówno z polskich, jak i europejskich zbiorów prywatnych i publicznych, o czym możemy przeczytać we wstępie dr. Dariusza Kacprzaka i Szymona Jeża.

Malarska czasoprzestrzeń Szczecina

Friedrich August Scheureck (czynny w 4. ćwierci XVIII wieku / tätig im 4. Viertel des 18. Jahrhunderts / active in the 4th quarter of the 18th century), Widok Breitestrasse (obecnie ul. Kardynała Stefana Wyszyńskiego) / Ansicht der Breitestrasse (jetzt ul. Kardynała Stefana Wyszyńskiego) / View of Breitestrasse (present Ul. Kardynała Stefana Wyszyńskiego), około / um / circa 1790, akwaforta, akwarela, papier / Radierung, Aquarell, Papier / etching, watercolour, paper, 13 × 21 cm, Biblioteka Państwowa Pruskiego Dziedzictwa Kultury w Berlinie / Staatsbibliothek zu Berlin Preußischer Kulturbesitz / The Berlin State Library of Prussian Cultural Heritage Friedrich August Scheureck (czynny w 4. ćwierci XVIII wieku / tätig im 4. Viertel des 18. Jahrhunderts / active in the 4th quarter of the 18th century), Widok Breitestrasse (obecnie ul. Kardynała Stefana Wyszyńskiego) / Ansicht der Breitestrasse (jetzt ul. Kardynała Stefana Wyszyńskiego) / View of Breitestrasse (present Ul. Kardynała Stefana Wyszyńskiego), około / um / circa 1790, akwaforta, akwarela, papier / Radierung, Aquarell, Papier / etching, watercolour, paper, 13 × 21 cm, Biblioteka Państwowa Pruskiego Dziedzictwa Kultury w Berlinie / Staatsbibliothek zu Berlin Preußischer Kulturbesitz / The Berlin State Library of Prussian Cultural Heritage

Przeglądając choćby pobieżnie album odbywamy w czasie ciekawą podróż po Szczecinie.  Możemy sprawdzić, jak wyglądały znane i lubiane przez nas zakątki kilkaset lat wcześniej, prześledzić ich ewolucję. Czy to będzie miasto znane już Wikingom jako Burstaborg, czy średniowieczne Stetinum, czy polski Szczecin. Czym wyróżnia się to miasto spośród innych? Co stanowi o jego niepowtarzalności? W czym tkwi jego siła zapadania w ludzką pamięć i serce? Dla jednych będzie to Odra ze swoim portowym anturażem, dla innych Zamek Książąt Pomorskich, Wały Chrobrego, Plac Orła Białego, Park Kasprowicza, Filharmonia im. Mieczysława Karłowicza. Każdy z nas ma swoją odpowiedź i wie, co wiąże go z tą miejską przestrzenią jedyną w swoim rodzaju.

Historia miasta pędzlem malowana

Georg Braun (1541 lub / oder / or 1542 Kolonia / Köln / Cologne – 1622 Kolonia / Köln / Cologne), Frans Hogenberg (przed / vor / before 1535 Mechelen / Mecheln – 1590 Kolonia / Köln / Cologne), Widok Szczecina z lotu ptaka od zachodu / Ansicht Stettins aus der Vogelschau vom Westen / Bird’s-eye View of Szczecin from the West, 1594, akwaforta, akwarela, papier / Radierung, Aquarell, Papier / etching, watercolour, paper, 34 × 47,9 cm, Muzeum Narodowe w Szczecinie / Nationalmuseum Stettin / The National Museum in Szczecin Georg Braun (1541 lub / oder / or 1542 Kolonia / Köln / Cologne – 1622 Kolonia / Köln / Cologne), Frans Hogenberg (przed / vor / before 1535 Mechelen / Mecheln – 1590 Kolonia / Köln / Cologne), Widok Szczecina z lotu ptaka od zachodu / Ansicht Stettins aus der Vogelschau vom Westen / Bird’s-eye View of Szczecin from the West, 1594, akwaforta, akwarela, papier / Radierung, Aquarell, Papier / etching, watercolour, paper, 34 × 47,9 cm, Muzeum Narodowe w Szczecinie / Nationalmuseum Stettin / The National Museum in Szczecin

Sięgając prac najwcześniejszych, bo pochodzących z drugiej połowy XVI wieku warto zwrócić uwagę na rycinę Brauna i Hogenberga (s.27), gdyż wg dr Ewy Gwiazdowskiej „przedstawia miasto przed zniszczeniami, jakim uległo w trakcie wojny trzydziestoletniej (1618–1648)”. Kolejnym malarskim dokumentem Szczecina jest kopia obrazu Henricusa Kotego (?) „Panorama Szczecina z XVII wieku” (s. 36-37). O tożsamości Szczecina stanowiły i stanowią zamek i port. To głównie dzięki nim był i jest nadal rozpoznawalny. Ich widoki często pojawiają się w prezentowanych pracach.

Nowoczesność Szczecina na miarę XVIII wieku

Friedrich Ludwig Kirchhoff (około / um / circa 1750 – po / nach / after 1804), Widok z Lange Brücke (obecnie Most Długi) na port / Ansicht des Hafens von der Lange Brücke (jetzt Most Długi) aus / View of the Harbour from Lange Brücke, (present Most Długi), lata 80. XVIII wieku / 80er Jahre des 18. Jahrhunderts / 1780s, miedzioryt, akwarela, papier / Kupferstich, Aquarell, Papier / engraving, watercolour, paper, wymiary nieznane / Masse unbekannt / dimensions unknown miejsce przechowania obecnie nieznane / Bewahrungsort bleibt heute unbekannt / current whereabouts unknown Friedrich Ludwig Kirchhoff (około / um / circa 1750 – po / nach / after 1804), Widok z Lange Brücke (obecnie Most Długi) na port / Ansicht des Hafens von der Lange Brücke (jetzt Most Długi) aus / View of the Harbour from Lange Brücke, (present Most Długi), lata 80. XVIII wieku / 80er Jahre des 18. Jahrhunderts / 1780s, miedzioryt, akwarela, papier / Kupferstich, Aquarell, Papier / engraving, watercolour, paper, wymiary nieznane / Masse unbekannt / dimensions unknown miejsce przechowania obecnie nieznane / Bewahrungsort bleibt heute unbekannt / current whereabouts unknown

Miasto ewoluuje i co ważniejsze się rozwija. Dowodem będzie ten niezwykle ciekawy i nowoczesny miedzioryt kolorowany akwarelą (por. wyżej). Friedrich Ludwig Kirchhoff  przedstawił bogatą w szczegóły panoramę Szczecina. Ten pełen rozmachu i szczegółów z oryginalnym obrazem portu szczecińskiego z dobrze nam znanego i dzisiaj Mostu Długiego ilustrował dynamiczne zmiany gospodarcze w Szczecinie.

Friedrich August Scheureck (czynny w 4. ćwierci XVIII wieku / tätig im 4. Viertel des 18. Jahrhunderts / active in the 4th quarter of the 18th century), Widok Rossmarkt (obecnie pl. Orła Białego) / Ansicht des Rossmarkts (jetzt pl. Orła Białego) / View of Rossmarkt (present Pl. Orła Białego), około / um / circa 1790, akwaforta, akwarela, papier / Radierung, Aquarell, Papier / etching, watercolour, paper, 13 × 20,8 cm, Biblioteka Państwowa Pruskiego Dziedzictwa Kultury w Berlinie / Staatsbibliothek zu Berlin Preußischer Kulturbesitz / The Berlin State Library of Prussian Cultural Heritage Friedrich August Scheureck (czynny w 4. ćwierci XVIII wieku / tätig im 4. Viertel des 18. Jahrhunderts / active in the 4th quarter of the 18th century), Widok Rossmarkt (obecnie pl. Orła Białego) / Ansicht des Rossmarkts (jetzt pl. Orła Białego) / View of Rossmarkt (present Pl. Orła Białego), około / um / circa 1790, akwaforta, akwarela, papier / Radierung, Aquarell, Papier / etching, watercolour, paper, 13 × 20,8 cm, Biblioteka Państwowa Pruskiego Dziedzictwa Kultury w Berlinie / Staatsbibliothek zu Berlin Preußischer Kulturbesitz / The Berlin State Library of Prussian Cultural Heritage

W innej stylistyce  artystycznej prezentuje się  jedenaście grafik Friedricha Augusta Scheurecka. Przedstawiają widoki wybranych ulic ostatnich dziesięcioleci XVIII w. w Szczecinie. Akwarelowe akwaforty z dużą dokładnością prezentują fragmenty ulic zmieniającego się Szczecina. To wizualna dokumentacja miasta.  Czy rozpoznajecie to miejsce w dzisiejszym Szczecinie (por. wyżej)?

Szkice ze Szczecina w Tate Britain w Londynie

https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Turner,_J._M._W._-_The_Fighting_T%C3%A9m%C3%A9raire_tugged_to_her_last_Berth_to_be_broken.jpg Joseph Mallord William Turner,„Ostatnia droga Temeraire’a”, 1839, olej, płótno, 90,7  x 121, 6 cm, ahttps://commons.wikimedia.org/wiki/File:Turner,_J._M._W._-_The_Fighting_T%C3%A9m%C3%A9raire_tugged_to_her_last_Berth_to_be_broken.jpg – dostęp 16.05.2020.

 Niech Was nie zmyli powyższe zdjęcie obrazu „Ostatniej drogi Temeraire’a”. To wprowadzenie do niezwykłej historii związanej z twórcą. Koniecznie obejrzyjcie szkice angielskiego malarza Josepha Mallorda Williama Turnera (1775- 1851) uznawanego powszechnie za prekursora impresjonizmu. Twórcom albumu udało się pozyskać i wybrać rzeczywiście najlepsze dwa rysunki spośród dwudziestu sześciu. Artysta podróżując po Europie w 1835 roku zawitał także do Szczecina i upamiętnił nasze miasto w tzw. Szkicowniku Drezdeńskim. Będąc w Londynie warto zajrzeć do Tate Britain, by dokładnie przyjrzeć się tym delikatnym szkicom Williama Turnera. Pierwsza propozycja przedstawia „Widok portu w Szczecinie z zabudową, masztami i postaciami” (s.92). Drugi, to „Widok Königsplatz (obecnie pl. Żołnierza Polskiego) z Bramą Królewską, kościołem św. św. Piotra i Pawła i zamkiem” (s. 93). Dociekliwych odsyłam na właściwą podstronę  Tate Britain, gdzie będziecie mogli obejrzeć wszystkie dwadzieścia sześć szkiców, które artysta sporządził w Szczecinie, twórcy słynnej „Ostatniej drogi Temeraire’a”, obrazu olejnego z 1839 roku znajdującego się National Gallery w Londynie.

Most, Menzel i Klose

August Ludwig Most (1807 Stettin / Szczecin – 1883 Stettin / Szczecin), Widok Szczecina z warsztatu szktutniczego na Lastadie (obecnie Łasztownia) / Blick auf Stettin vom Schiffbau an der Lastadie (jetzt Łasztownia) / View of Szczecin from a Boatyard in Lastadie (present Łasztownia), 1847, olej, płótno / Öl, Leinwand / oil, canvas, 57,5 × 77,3 cm, Pomorskie Muzeum Krajowe w Greifswaldzie / Pommersches Landesmuseum Greifswald / The State Museum of Pomerania in Greifswald August Ludwig Most (1807 Stettin / Szczecin – 1883 Stettin / Szczecin), Widok Szczecina z warsztatu szktutniczego na Lastadie (obecnie Łasztownia) / Blick auf Stettin vom Schiffbau an der Lastadie (jetzt Łasztownia) / View of Szczecin from a Boatyard in Lastadie (present Łasztownia), 1847, olej, płótno / Öl, Leinwand / oil, canvas, 57,5 × 77,3 cm, Pomorskie Muzeum Krajowe w Greifswaldzie / Pommersches Landesmuseum Greifswald / The State Museum of Pomerania in Greifswald

Szczecinianina, zapalonego podróżnika, wielkiego miłośnika przyrody i górskich wycieczek – Augusta Ludwiga Mosta – a nam lepiej znanego jako jednego z najważniejszych przedstawicieli szczecińskiego biedermeieru nie trzeba już chyba nikomu przedstawiać. Zapominalskim polecam „Opo-wieści” dr Ewy Gwiazdowskiej, która ze znawstwem tematu prezentuje sylwetkę artysty w odcinkach na moim blogu. Oczywiście nie mogło zabraknąć jego prac w tym albumie.

Carl Friedrich Wilhelm Klose (1805 Berlin – 1875 Berlin), Perspektywa Kleine Domstrasse (obecnie ul. Mariacka) w stronę kościoła św. Jakuba / Perspektive der Kleine Domstrasse (jetzt ul. Mariacka) in der Richtung Jakobikirche / View of Kleine Domstrasse (present Ul. Mariacka) towards St. Jacob’s Church, około / um / circa 1850 akwarela, papier / Aquarell, Papier / water-colour, paper, 17,4 × 11,7 cm, Fundacja Pruskie Pałace i Ogrody, Berlin-Brandenburgia / Stiftung Preußische Schlößer und Gärten Berlin-Brandenburg / Prussian Palaces and Gardens Foundation Berlin-Brandenburg Carl Friedrich Wilhelm Klose (1805 Berlin – 1875 Berlin), Perspektywa Kleine Domstrasse (obecnie ul. Mariacka) w stronę kościoła św. Jakuba / Perspektive der Kleine Domstrasse (jetzt ul. Mariacka) in der Richtung Jakobikirche / View of Kleine Domstrasse (present Ul. Mariacka) towards St. Jacob’s Church, około / um / circa 1850 akwarela, papier / Aquarell, Papier / water-colour, paper, 17,4 × 11,7 cm, Fundacja Pruskie Pałace i Ogrody, Berlin-Brandenburgia / Stiftung Preußische Schlößer und Gärten Berlin-Brandenburg / Prussian Palaces and Gardens Foundation Berlin-Brandenburg

Całkiem inna w nastroju i sposobie wyrazu jest akwarela Carla Friedricha Wilhelma Klose (1805-1875) przedstawiająca pogodny i spokojnie płynący dzień na ulicy Mariackiej. Artysta z powodzeniem i wielkim uznaniem specjalizował się w malarstwie wnętrz i architektury berlińskiej. Weduty, czyli realistyczne przedstawienia krajobrazu i pejzażu miejskiego głównie w akwareli były  jego domeną.

Adolf Menzel (1815 Wrocław / Breslau – 1905 Berlin), Fontanna z 1732 roku na tle zabudowy Rossmarkt (obecnie pl. Orła Białego) / Der alte Brunnen auf dem Rossmarkt (jetzt pl. Orła Białego) von 1732 / Fountain from 1732 against the Background of Rossmarkt (present Pl. Orła Białego), 1851, czarna kredka, papier / schwarze Kreide, Papier / black pencil, paper, 19,5 × 12,5 cm, Muzeum Miejskie w Szczecinie (do 1945) / Museum der Stadt Stettin (bis 1945) / The Municipal Museum in Stettin (until 1945) Adolf Menzel (1815 Wrocław / Breslau – 1905 Berlin), Fontanna z 1732 roku na tle zabudowy Rossmarkt (obecnie pl. Orła Białego) / Der alte Brunnen auf dem Rossmarkt (jetzt pl. Orła Białego) von 1732 / Fountain from 1732 against the Background of Rossmarkt (present Pl. Orła Białego), 1851, czarna kredka, papier / schwarze Kreide, Papier / black pencil, paper, 19,5 × 12,5 cm, Muzeum Miejskie w Szczecinie (do 1945) / Museum der Stadt Stettin (bis 1945) / The Municipal Museum in Stettin (until 1945)

Ówczesny Szczecin to miasto drugiego planu, a mimo to pojawiali się również artyści wielkiego formatu, którzy w nim i o nim pozostawili ślady swojej twórczości. Do nich zaliczyć należy Adolfa Menzla (1815-1905), wybitnego niemieckiego malarza i grafika, profesora berlińskiej Królewskiej Akademii Sztuki, który popełnił rysunek fontanny i szkice ciekawych detali architektonicznych Szczecina.

 Miasto jako pretekst do wypowiedzi artystycznej

Emanuel Messer (1914 Praga / Prag / Prague – 1970 Szczecin / Stettin), Szczecin / Stettin, 1961, akwarela, papier / Aquarell, Papier / watercolour, paper, 22 × 33 cm, własność prywatna / Privatbesitz / private property Emanuel Messer (1914 Praga / Prag / Prague – 1970 Szczecin / Stettin), Szczecin / Stettin, 1961, akwarela, papier / Aquarell, Papier / watercolour, paper, 22 × 33 cm, własność prywatna / Privatbesitz / private property

We współczesnej sztuce proporcje się odwracają, a to pewnie za sprawą potrzeb artystów, by temat miasta wykorzystać jako pretekst do opowiedzenia swojej historii lub zareagować wypowiedzią na tematy konieczne, a związane z tym właśnie, a nie innym miejscem.

Andrzej Adam Sadowski (1946 Łódź – 2016 Łódź), Szczecin. Widok z Wałów Chrobrego (dawniej Hakenterrasse) na port / Stettin. Ansicht vom Wały Chrobrego (ehemals Hakenterrasse) auf den Hafen / Szczecin. View of the Harbour from Wały Chrobrego (former Hakenterrasse), 2016, akryl, papier / Acryl, Papier / acrylic, paper, 54,2 × 81,5 cm, Galeria SalonSztuki.net / Kunstgalerie SalonSztuki.net / art gallery SalonSztuki.net Andrzej Adam Sadowski (1946 Łódź – 2016 Łódź), Szczecin. Widok z Wałów Chrobrego (dawniej Hakenterrasse) na port / Stettin. Ansicht vom Wały Chrobrego (ehemals Hakenterrasse) auf den Hafen / Szczecin. View of the Harbour from Wały Chrobrego (former Hakenterrasse), 2016, akryl, papier / Acryl, Papier / acrylic, paper, 54,2 × 81,5 cm, Galeria SalonSztuki.net / Kunstgalerie SalonSztuki.net / art gallery SalonSztuki.net

Zdarza się jednak także tak, jak u profesora Andrzeja A. Sadowskiego, który przyjechał z Łodzi do Szczecina 6 stycznia 2016 roku, by dokonać fotograficznej dokumentacji miasta, bo jak sam napisał do mnie: „Zawsze fascynowały mnie miasta nadmorskie, związane z wodą, żeglugą, porty, statki, łodzie rybackie i portowe targowiska. Inspiracją do powstania obrazów ze Szczecina była podróż do tego miasta na początku stycznia 2016 roku. W czasie pobytu wykonałem dokumentację fotograficzną ciekawych obiektów w mieście głównie związanych z portem i zgodnie z moją doktryną malarską będę wiernie starał się oddać klimat i urodę miasta”.

 Odrzucony historyczny palimpsest Szczecina 

Jan Powicki (1911 Sankt Petersburg / Saint Petersburg – 1975 Szczecin / Stettin), Widok od ul. Sołtysiej (dawniej Schulzenstrasse) / Blick von der ul. Sołtysia (ehemals Schulzenstrasse) / View from Ul. Sołtysia (former Schulzenstrasse), 1945, akwarela, papier / Aquarell, Papier / watercolour, paper, 39,3 × 56 cm, własność prywatna / Privatbesitz / private property Jan Powicki (1911 Sankt Petersburg / Saint Petersburg – 1975 Szczecin / Stettin), Widok od ul. Sołtysiej (dawniej Schulzenstrasse) / Blick von der ul. Sołtysia (ehemals Schulzenstrasse) / View from Ul. Sołtysia (former Schulzenstrasse), 1945, akwarela, papier / Aquarell, Papier / watercolour, paper, 39,3 × 56 cm, własność prywatna / Privatbesitz / private property

Niczym w tyglu, nasza tożsamość, poczucie przynależności do tego miejsca i ludzi tu żyjących nieustannie się kształtuje i przeobraża. To trwa i tak musi być. Zmiany, których nieustannie doświadczamy od 1945 roku jako nowi mieszkańcy tego miasta są intensywne i nie mieszczą się już w żaden sposób w dotychczasowych sposobach definiowania świata.

Paweł Bałakirew (1914 Wilno / Wilna / Vilnius – 1968 Szczecin / Stettin) 331 Pogodno (dawniej Braunsfelde) / Pogodno (ehemals Braunsfelde) / Pogodno (former Braunsfelde), 1965 olej, płyta pilśniowa / Öl, Holzfaserplatte / oil, fibreboard, 41 × 51 cm Muzeum Narodowe w Szczecinie / Nationalmuseum Stettin / The National Museum in Szczecin Paweł Bałakirew (1914 Wilno / Wilna / Vilnius – 1968 Szczecin / Stettin), Pogodno (dawniej Braunsfelde) / Pogodno (ehemals Braunsfelde) / Pogodno (former Braunsfelde), 1965, olej, płyta pilśniowa / Öl, Holzfaserplatte / oil, fibreboard, 41 × 51 cm, Muzeum Narodowe w Szczecinie / Nationalmuseum Stettin / The National Museum in Szczecin

Basil Kerski w 2017 roku nader trafnie zdiagnozował  problem naszej tożsamości: “Historia powojennego Szczecina (…), nie mieści się w wąskim gorsecie polskich czy niemieckich wyobrażeń na temat tożsamości. Tożsamość tego miasta jest po prostu inna, potrzeba tylko woli odczytania tego szczecińskiego palimpsestu i akceptacji jego odmienności. Te sprzeczności pasują do ducha naszych czasów; czasów naznaczonych wielką zmianą, której siłą napędową jest digitalizacja, doświadczenie otwartych granic i globalizacja. W takich czasach tożsamości stają się bogatsze, biografie bardziej heterogeniczne, a kultury bardziej złożone.” (Szczeciński palimpsest, Odrodzenie miasta / Stettin Wiedergeburt einer Stadt, Poczdam 2017).

Refleksja na zakończenie

Ta najnowsza wpisana jest w pamięć odchodzącego pokolenia naszych dziadków i rodziców. Póki czas, pytajmy i słuchajmy uważnie opowieści świadków zdarzeń nam już odległych i minionych. Warto, mimo tego, że często naznaczone są tragizmem losów ludzkich obu narodów. Warto, bo w tym mieście były tworzone zręby nowej społeczności, którą teraz stanowimy MY i na nas spoczywa wielki obowiązek nie będący ciężarem lecz stanowiący wyzwanie do tworzenia nowych i nowoczesnych rozwiązań dobrych dla życia w tym mieście – dla nas i naszych dzieci.

Andrzej Zwierzchowski (ur. / geb. / born 1954, Warszawa / Warschau / Warsaw), Przestrzenie / Räume / Spaces, 2016, olej, płótno / Öl, Leinwand / oil, canvas, 150 × 200 cm, Galeria SalonSztuki.net / Kunstgalerie SalonSztuki.net / art gallery SalonSztuki.net Andrzej Zwierzchowski (ur. / geb. / born 1954, Warszawa / Warschau / Warsaw), Przestrzenie / Räume / Spaces, 2016, olej, płótno / Öl, Leinwand / oil, canvas, 150 × 200 cm, Galeria SalonSztuki.net / Kunstgalerie SalonSztuki.net / art gallery SalonSztuki.net

Osobiście cieszy mnie fakt, że jako szczecinianka doświadczam zespolenia niemieckiej przeszłości Szczecina z jego polską współczesną historią istnienia. Stała się jedną i jak się okazuje trwającą już 777 lat. Na tym właśnie polega sukces jego dzisiejszych mieszkańców i nadzwyczajność miasta zwanego Szczecinem. I … na szczęście odrzuciliśmy wreszcie wielokrotnie „naprawianą” historię Szczecina – te „smutne pomniki zgładzonej myśli”. Teraz rzeczywiście możemy współtworzyć teraźniejszość i myśleć prawdziwie o naszej przyszłości.

Tymoteusz Lekler (ur. / geb. / born 1953 Łódź) Szczecin 15.06.2016 / Stettin 15.06.2016 / Szczecin 15.06.2016, 2016, fotografia, wydruk cyfrowy, papier / Fotografie, Digitaldruck, Papier / photograph, digital print, paper, 100 × 70 cm, Muzeum Narodowe w Szczecinie / Nationalmuseum Stettin / The National Museum in Szczecin Tymoteusz Lekler (ur. / geb. / born 1953 Łódź) Szczecin 15.06.2016 / Stettin 15.06.2016 / Szczecin 15.06.2016, 2016, fotografia, wydruk cyfrowy, papier / Fotografie, Digitaldruck, Papier / photograph, digital print, paper, 100 × 70 cm, Muzeum Narodowe w Szczecinie / Nationalmuseum Stettin / The National Museum in Szczecin

Podziękowania

Swoje osobiste podziękowania kieruję pod adresem Prezydenta Miasta Szczecina – Pana Piotra Krzystka, z którego mądrej inspiracji powstał album „Obrazy Szczecina. Szczecin w obrazach”. Wszystkim zaangażowanym w niniejszy projekt serdecznie winszuję. Szczególne słowa uznania i gratulacje  składam Panu  dr. Dariuszowi Kacprzakowi z Muzeum Narodowego, Panu Szymonowi Jeżowi – szefowi magazynu Szczecinera za zbudowanie ciekawej koncepcji publikacji i wstępu, Pani dr Ewie Gwiazdowskiej za interesujący esej „Twarze Szczecina” i Walkowska Wydawnictwo za wykonanie dobrej pracy, bo „Zrobione w Szczecinie” nie tylko dla mnie ma znaczenie. Mój apetyt rośnie i teraz będę czekała na kolejne albumy.

P.S. Wszystkie reprodukcje dzieł pochodzą z albumu „Obrazy Szczecina. Szczecin w obrazach”, Walkowska Wydawnictwo, Szczecin 2020. Jestem wdzięczna za wyrażenie zgody i możliwość publikacji wybranych wizerunków dzieł. Dziękuję w swoim imieniu i czytelników.

 

 

 

Komentarze

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Ostatnie wpisy
Tagi
"Caminando", "Filharmonia w obiektywie", "Malczewscy. Figura syna", "Rzeźba i Formy Przestrzenne" w DESA Unicum., "Zdzisław Beksiński – opowieść cieniem", „Bollwerk” 1935, „Nazywam się Czerwień", „Nie bajka leśna”, „Niesamowita słowiańszczyzna”, „Obrazy Szczecina. Szczecin w obrazach”, „Ostatnia droga Temeraire’a", „Siła korzeni jest w nas. Rzecz o Bogdanie Matławskim", „Skazany na Plakat”, 12. Międzynarodowy Festiwal Sztuki Wizualnej inSPIRACJE „Breathtaking”, 13 Muz w Szczecinie
, 14 02.2018, 1829, 1831, 1833, 1844, 1845, 1851, 2 ćwierć XIX wieku, 2003, 2009, 2020, abstrakcja, Adam Klein, Adam Marczyński, Adam Wajrak, Adolf Menzel, Adrian Ludwig Richter, Adrian Ludwig Richter (1803-1884), Adrian Ludwig Richter (1803–184), Adrian Zingg (1734–1816), aerograf, afisz, Agata Wolniewicz, Agnieszka Masztalerz, Akademia Sztuki w Szczecinie, akryl, Akt, Akwaforta, akwaforta barwna, akwaforta na papierze, akwarela, akwatinta, Albert Henry Payne, album „Leszek Żebrowski – skazany na plakat”, album skazany na plakat, Aleksandra Gisges-Dalecka, Aleksandra Jadczuk, Alembic Cache Passes (Time-snark), alkid, Alpejski szczyt (1935), Analog Recovery 1984, André Malraux, Andrzej Adam Sadowski, Andrzej Wróblewski, Andrzej Zwierzchowski, Anna Domaradzka, Anna Kolmer z Polskiego Radia Szczecin, Anna Niemiec, antropomorfizacja, Archiwum Państwowe w Szczecinie, Arthur Tesmmers?, Artur Żmijewski, artykuły, artyści, artysta, asamblaż, ASP Katowice, ASP ŁÓDŹ, August Krasicki, August Ludwig Most, aukcja charytatywna, Aurora Lubos, autentyczność pochodzenia, Autoportret artysty siedzącego i rysującego, Autor anonimowy, autorstwo, awers, Barbara Warzeńska, Barwne komstelacje świata, Batik miodowy na gorąco, Bawarscy chłopi podczas pielgrzymki do Maria-Culm, Bela Komoszyńska, benefis Profesora Andrzeja, Bernardo Bellotto zwany Canaletto, Biblioteka Państwowa Pruskiego Dziedzictwa Kultury w Berlinie, blejtram, Bogna Jarzemska-Misztalska, Bożena Galant, Bożena Mozolewska, Brama do zamku Hohnstein, Bronisław Kierzkowski, budzą się demony, Carl Blechen, Carl Friedrich August Kotzsch, Carl Friedrich Wilhelm Klose, Carl Gottlieb Peschel (1798-1879), Caspar David Friedrich, cena końcowa, cena wylicytowana, cena wywoławcza, ceramika, Chłopi z okolic Chebu dekorują dom na Boże Ciało, Chłopiec klęczący tyłem na krześle, Chłopskie domy w Diessen, Christian Adolf Eltzner, Christian Ernst Stölzel, Christian Gottlob Hammer, collage, cykl "Przed premierą", cykl "Święto polifonii", Cyprian Nocoń, Czeska karczma, Dama z Gronostajem, Dariusz Aniołkowski, Das romantische Gebirge. Auf alten Wegen durch die Sächsische Schweiz, Das romantische Gebirge. Auf alten Wegen durch die Sächsische Schweiz (Romantyczne góry. Dawnymi szlakami przez Saską Szwajcarię), Der historische Malerweg. Die Entdeckung der Sächsischen Schweiz im 18./19. Jahrhundert, Desa Unicum, dibond, dokument filmowy, Dom Aukcyjny Rempex, Domek Grabarza, Domy wiejskie i studnia, Dorota Kozak, doświadczać miasta, dr Aleksandra Jadczuk, dr Ewa Gwiazdowska, dr hab. prof. US Bogdan Matławski, dr Justyna Machnicka, dr Marlena Lenart, Dr Paweł Kula, dr Sylwia Godowska, dr Szymon Piotr Kubiak, dr Wojciech Łopuch, dr Zygmunt Niedźwiedź, Drawno, Droit de suite, druk, druk płaski, druk sitowy, druk wklęsły, druk wypukły, drzeworyt, Duża chałupa ryglowa w Dreźnie-Loschwitz, dyr Lucjan Bąbolewski, Edmund Gomolicki, Eduard Leonhardi (1828-1905), edukacja kulturalna, Edward Dwurnik, Edward Hartwig, emalia, emalia na metalu, Emanuel Messer, Emotion Loader, environment, Ernest Ferdinand Oehme (1797 – 1855), Ernst Fries, Eryk von Zedtwitz, Eugen Dekkert, Eugen Dekkert (1865 Szczecin – 1956 Garmisch-Partenkirchen), Eugen Dekkert. Zum 70. Geburtstag des Stettiner Malers, Ewa Łyczywek-Pałka, fakturalność, falsyfikat, Festiwal Tkaniny 2019, Festiwal Współczesnej Kultury Ludowej, Filcowanie wełny na mokro, Filharmonia im. Mieczysława Karłowicza w Szczecinie, filharmonia w Szczecinie, film o Andrzeju Tomczaku, folklor na Pomorzu Zachodnim, Fonderia Venturi Arte w Bolonii, Fontanna z 1732 roku na tle zabudowy Rossmarkt, fot. Grzegorz Solecki & Arkadiusz Piętak, foto Mateusz Piestrak, fotografia, fotografia barwna, fotografia czarno-biała, fotografia subiektywna, Franciszka Themerson, Frank Richter, Františkovy Lazne, Franz Theodor Schütt, Friedrich August Scheureck, Friedrich August Schmidt według rysunku Johanna Christiana Clausena Dahla, Fritz Johannes Modrow, Fritz Modrow, frottage, Fruit of the lump, Gabi Kulka, Galeria Kapitańska, galeria Poziom 4., galeria Poziom 4. Filharmonii im. Mieczysława Karłowicza w Szczecinie, Galeria R+, Galeria ZPAP Kierat I w Szczecinie, Gary Stewart, Gdy rozum śpi, Georg Braun, GIF, gipsoryt, gmach Akademii Leśnej, Górskie schronisko, Góry Bukowe 1970, Gospoda na Bastei, grafika, grafika artystyczna, grafika użytkowa, grafika warsztatowa, grawer Reinhard Krüger, Grażyna Harmacińska-Nyczka, Grażyna Pasterska-Napadło, Greifswald, Grupa Tkacka Wątek, Grzegorz Szponar, gwasz, Handlarz świń, Hanna Jung, Hanna Kaszewska, Hans Georg Gadamer, Hans Hartig, Hans Hollaus, Helena Kwiatkowska, Henry Winkles, Henryk Cześnik, Henryk Stażewski, I Biennale Plakatu Ekologicznego, ID1 Studio, ilustracja, ilustracja do dzieła Knuta Hamsuna Rosa, impast, INKU Szczeciński Inkubator Kultury, instalacja, Instytut Sztuk Pięknych Akademii im. J. Długosza w Częstochowie, inwestowanie w sztukę, Iwona Gacparska, Izabela Kita, Jacek "Budyń" Szymkiewicz, Jacek Cypryjański, Jacek Malczewski, Jacek Yerka, Jakub Lewiński, Jan Bujnowski, Jan Lebenstein, jan Powicki, Jan Tarasin, Jarosław Eysymont, Jedzący chłopiec, Jerzy Duda-Gracz, Jerzy Nowosielski, Jerzy Tchórzewski, Joann Bartosik, Johann Gottlob Schumann według rysunku Johanna G. Jentzscha, Johann Philipp Veith (1768–1837), Jon Rafman, Joseph Mallord William Turner, Józef Rivoli, Julius (Julo) Levin, Julius Friedrich Ludwig Runge, Juliusz Windorbski, Kaleka o kulach, Kamień Pomorski, kamienioryt, Kamienna Brama w Uttewalder Grund, Kanapa pod Bastei, Karczma, Karl Friedrich Schinkel, karta 4, karta 49, Kasia Zimnoch, katalog dzieł Mosta, Katarzyna Słuchocka, Kazimierz Mikulski, Klub Kolekcjonerów, Klub Storrady, Klubu Kolekcjonerów, Kobieta modląca się na klęczkach, Kobieta siedząca bokiem w prawo, Kobieta z dzieckiem w ramionach, kolaż, Kolej koło Schandau, Kolekcja Czartoryskich, kolekcja Państwowej Galerii Sztuki w Sopocie, kolekcjoner, kolografia, Königssee, Konrad Juściński, kontrasty kolorystyczne, kopia, kreda, Kreuth Niemcy, Królewski pałac w Weesenstein, krosno, Kryspin Pawlicz, Krzysztof Pruszkowski, Krzysztof Ślachciak, Krzysztof Soroka, Krzysztof Zlewski, książka, Książnica Pomorska, Książnica Pomorska w Szczecinie, kultura, kulturalne dziedzictwo, Kunstverein für Pommern, kurator Szymon Piotr Kubiak, Kuratorka wystawy "Malczewscy. Figura syna" dr Beata M. Wolska, kwestionariusz artysty, Kwestionariusz Prousta, lawowanie tuszem, Lelum 1963, Lena Wicherkiewicz, Leon Tarasewicz, Leonardo da Vinci, Leonia Chmielnik, lex et artis, licytacja telefoniczna, linoryt, litografia, litografia na papierze, litografia piórem, Loschwitz XIX/XX, Ludwig Manzel, Ludwig Most, Ludwig Most Matczyne szczęście, Ludwig Richter, Maciej Szczawiński, Magdalena Abakanowicz, Magdalena Barczyk-Kurus, Magdalena Soboń, malarstwo, malarstwo abstrakcyjne, malarstwo akrylowe, Malarstwo dr Aleksandry Jadczuk, malarstwo olejne, malarstwo temperowe, Malarze w gospodzie, Marek Wyłupek, Margaret Wossidlo, Margarete Wosidllo, Maria Łopuch, Maria Radomska-Tomczuk, Marian Bogusz, Marian Nyczka, Marianowo, Marika, Marlborough Gallery, Marlena Lenart, Martin Derbyshire, Martin Pechan, Matczyne szczęście, Matka z dzieckiem, Mężczyzna w płaszczu przy drzwiach, Mężczyzna z dziecięcą trumienką, mezzotinta, Miasto i zamek Hohnstein, MIASTOCHODZIK, Michael Koppe, Michał "Bunio" Skrok, Michał Kowalonek, miedzioryt, Międzynarodowy Festiwal Orkiestr Dętych, Międzynarodowy Plener Artystyczny w Marianowie, Miejsca. Rekonstrukcja IV. Galeria 4.Poziom, Miejscowość w dolinie, miejski pejzaż, miłość, Miłośników Malarstwa i Sztuki Dawnej w Szczecinie, Mirosław Bałka, Misia Furtak, Mittenwald (1935), młodzi artyści, Młyn nad górską rzeczką, MN w Szczecinie, Modląca się dziewczynka, Modląca się kobieta, Modlący się chłopiec, Modlący się mężczyzna z kapeluszem, Monika Sosnowska, Monitorowanie24, monotypia, Mr Lump, mural, Muzeum Narodowe Szczecin, Muzeum Narodowe w Szczecinie, Muzeum Sztuki Współczesnej Kiasma, muzyka, Nad Odrą (Próżniak), Natalia Przybysz i Paulina Przybysz, Natalia Sikora, nie datowany, Niedzielna wycieczka w ogrodzie gospody, Niedzielny spacer, Nostizsche Gallerie, Nowe brzmienie big beatu, Obecność, obraz, OBRAZOWNIA Joanna Woźna, obrazy dr Aleksandry Jadczuk, Oczekująca, odwrocie, Off Marina, Ogród tawerny, Ojciec tańczący z synkiem, około 1800, Olaf Deriglasoff, olej, olej na papierze, olej na płótnie, oliwkowy papier, ołówek, ołówek na papierze welinowym, Open Heart Warrior, Opisy warsztatów, Opo-wieści o sztuce, ortret siedzącego Michaela Koppe, Ostatnia ryba, Oswald Gette, Otto Lang-Wollina, Otto Lange-Wollin, Otto Tarnogrocki, Pałac Leszczyca-Sumińskiego, Panorama Alp, Panorama doliny Łaby w okolicy Bad Schandau w stronę południową, Panorama portu i miasta od północy, panorama Szczecina, Państwowa Galeria Sztuki w Sopocie, papier welinowy, Park gen. W. Andersa w Szczecinie, pastele, Pasterki alpejskie, Patchworkowe sztuczki, Paul Holz, Paulina Ratajczak, Paweł Althamer, Paweł Kleszczewski, Pęd winorośli, pejzaż, Pejzaż z drzewem i skałami koło Loschwitz, Perspektywa Kleine Domstrasse (obecnie ul. Mariacka) w stronę kościoła św. Jakuba, Perspektywa Kleine Domstrasse (obecnie ul. Mariacka) w stronę kościoła św. Jakubam, Peter Paul Most, pióro, Piotr Lengiewicz, Piotr Pauka, Piotr Uklański, Piotr Zioła, plakat, Plakat Aleksandry Zaborowskiej, Plakat I Biennale Plakatu Ekologicznego, Plakat Magdaleny Tyczki, Plakat Marceliny Rydelek, plalkat, plastyka szczecińska, podmalówka, podobrazie, podpis, podpis artysty, Podróżnicy po Saskiej Szwajcarii w łodzi naprzeciw Schandau, Podsłuchiwana randka, Podstawy haftu krzyżykowego, Podwórko przy ul. Piotra Ściegiennego, Polelum 1962., polska piosenka, polska sztuka współczesna, polskie malarstwo współczesne, Pommersches Landesmuseum, Pommersches Landesmuseum w Greifswaldzie, pomnik Braterstwa Broni Żołnierzy Polskich i Radzieckich, Pomorski artysta epoki biedermeieru., Pomorskie Muzeum Krajowe w Greifswaldzie, Port IV, portret Fanny Beer, Portret Martina Richtera, Portret matki, Portret stojącego Michaela Koppe, posłuszeństwo, poster, Pötschke według Ludwiga Mosta, Powroźnicy przy pracy, Prace Doroty Piechocińskiej, Prace Grzegorza Myćki, Prace Joanny Bartosik, Prace Łukasza Drzycimskiego, Prace Oli Szmidy z instrukcją odbioru, Prace Olka Pujszo, Prace Poli Augustynowicz, pracownia Projektowanie Wydawnictw i Publikacji na Wydziale Sztuk Wizualnych Akademii Sztuki w Szczecinie, Prasłowianka I, Prasłowianka II, prawo i sztuka, prezes DESA Unicum, Prof. Leszek Żebrowski, prof. W. Lubos, Profesor Andrzej Tomczak, projekt stypendialny ufundowany w 2018 przez Miasto Szczecin, Promenada około 1850 roku, Przełęcz Lueg koło Salzburga, Przestrzenie, Rachel Rossin’ 87 (USA), Rafał Malczewski, recenzja filmu, reprodukcja w: Otto Holtze, rerwers, Restauracja na Bastei, reż. Marek Osajda, Rodzina na spacerze, Roman Opałka, rycina reprodukcyjna, rysunek, rysunek ołówkiem, rysunek piórem i pędzlem, rysunek w szkicowniku nr 6, rysunek węglem, rzeźba, rzeźba J. Czekanowskiego, rzeźbiarz, rzeźby drewniane, rzeźby granitowe, Saska karczma z kręgielnią, scena rodzajowa, sepia, serigrafia, sitodruk, Siusiający wałach, Skały Bastei koło Rathen, Skubas, Ślubuję ci wierność, Sławomir Lewiński., słup Szymon, Słupca, Smart Metering, Smocking czyli manipulowanie tkaniną, solarigrafia, Sonia Wojtysek, staloryt, Stanisław Biżek, Stanisław Fijałkowski, Statki w porcie – nabrzeże załadunkowe, Stefan Gierowski, Stefan Themerson, Stowarzyszenie Media Dizajn, Stowarzyszenie na rzecz wzbogacania i rozwoju życia kulturalno - społecznego  Szczecin, street art, studium, Studium do obrazu Matka z dzieckiem, studium ołówkiem na papierze, studium postaci do obrazu Wieczorna modlitwa czeskich chłopów, światłocień, sygnatura, sygnatura Mosta, sygnowanie, Sylwia Zawiślak, szary papier czerpany, Szczecin, Szczecin 15.06.2016, Szczecin 2020, Szczecin. Widok z Wałów Chrobrego, Szczeciner, Szczecińska Agencja Artystyczna, szczecińskie Muzeum Miejskie(Stadtmuseum), szkic do kompozycji Kolegium prasowe, Szkice do portretu Michela Labarziena, Szkice głów męskich, Szkicownik 1, Szkicownik nr VI, szkicowniki Mosta, szkło, sztuka, sztuka dawna, sztuka wideo, sztuka współczesna, Tadeusz Kantor, Tadeusz Rolke, technika własna, tempera, Teresa Pągowska, Teresa Wurtinger z Witkowic, Tharandt, Tkanina 3D, Tomasz Rzeszutek, Tomasz Wojtysek, Tomek Wotysek, Trafostacja Sztuki, Tragarz mleka Feitus Landthaler, trzy różne sposoby licytowania, tusz, Twierdza Königstein z widokiem na Lilienstein, twórca, tworzę się, Tymon Tymański, Tymoteusz Lekler, Tyrolska scena rodzinna, ugier, Urodziny dziadka, video art, Vintage art, W Dinkelsbühl, wadium, Walking Figures, Walkowska Wydawnictwo, Warszawska Orkiestra Rozrywkowa im. Igora Krenza, warsztaty, Watzmann, Wąwóz w okolicy Loschwitz z widokiem na Łabę 1833, według obrazu Ludwiga Mosta, węgiel, Werner Liersch, wernisaż, wernisaż "Święto polifonii" w szczecinie, Wernisaż Kolektywu ILU NAS JEST 1.501.2020 w Filharmonii im. Mieczysława Karłowicza w Szczecinie, Weronika Raczyńska, wg obrazu Jana Steena, wideo, wideo art, Widok Bad Schandau, Widok hotelu Scholastyka nad Achensee, Widok krajobrazu z kościołem, Widok miasteczka Hohnstein, Widok mostu Bastei z drogi do Wehlgrund, Widok na dolinę Łaby 1863, Widok od ul. Sołtysiej, Widok Rossmarkt (obecnie pl. Orła Białego), Widok skał Bastei od strony gór, Widok Szczecina z lotu ptaka od wschodu, Widok Szczecina z lotu ptaka od zachodu, Wietrzny nastrój pod Alpami (1930), wieża widokowa katedry w Szczecinie, Wilhelm Bormes (1887–1958), Wilhelm Sasnal, wirtualna prezentacja obrazów „De Profundis – Beksiński VR”, Witold Maćków, Witraż z tkaniny, Włodzimierz Pawlak, Wojciech Ciesielski, Wojciech Fangor, Wojtek Go, Wspomnienie z Kreuth, Wydział Sztuk Wizualnych Akademii Sztuki w Szczecinie, wykłady z zakresu historii sztuki, wykonywanie kwiatów z filcowanej wełny, wystawa, wystawa „ NICEZCZS”, wystawa Kobieta i pejzaż, wystawa SZCZ NICE, Wystawa sztuki w wieży Gocławskiej w Szczecinie, wywiady, XXVI Aukcja Wielkie Serce Kraków 2017, XXVII Aukcja Wielkiego Serca, Z Kolekcji Grażyny i Jacka Łozowskich („Wielość porządków. Od Cybisa do Strzemińskiego”), Żabnica, Zagórów, Zakończona gra o zwolnienie z zapłaty, zakup z limitem ceny, Zamek Hohnstein, Zamek Książąt Pomorskich, Zamek Książąt Pomorskich w Szczecinie, Zarys grzbietu Rudaw, zdjęcia Dariusza Aniołkowskiego, zdjęcia i montaż Bartosz Jurgiewicz, zdjęcie archiwalne w MNS, Zdzisław Beksiński, Zenon Owczarek, złoty podział, złoty prostokąt, żółta ochra, Zomm na Szczecin II, Zoom na Szczecin. Punkty Widzenia, Zoom na Szczecina. Punkty Widzenia, ZPAF O/Szczecin, ZPAP O/ Szczecin, ZUT-u w Szczecinie
+Więcej
Trwa ładowanie