IV Międzynarodowy Przegląd Sztuki „Od gór po morze” 2026 Podsumowanie

Afekty – efekty. Obrazosfery i wielowarstwowość odczuwania

W sztuce nie ma obiektywizmu. Sztuki nie trzeba rozumieć, należy ją oglądać. Za każdym razem można zobaczyć coś innego. Artysta nie powinien pouczać w sprawach gustu. Jednak powinniśmy się nieustannie uczyć, czytać i oglądać – systematyczna edukacja jest bardzo ważna. To słowa Jana Bociągi, artysty malarza ze Świnoujścia. Przemyślenia te znakomicie definiują ideę IV Międzynarodowego Przeglądu Sztuki „Od gór Po morze” 2026, którego finisaż odbył się 8 sierpnia 2026 w pałacu w Siemczynie.

IV Międzynarodowy Przegląd Sztuki „Od gór Po morze” 2026. Pałac Siemczyno. Fot. Jolanta Gramczyńska

W latach 1994/97 amerykańscy badacze: Vitaly Komar i Alexander Melamid zrealizowali projekt Wybór społeczeństwa. Najbardziej pożądany i najmniej pożądany (obraz). Badania w formie ankiet przeprowadzono w 14 krajach (m. in.: USA, Rosja, Niemcy, Chiny, Kenia, Islandia, Indie) oraz wśród użytkowników Internetu. Na podstawie uzyskanych odpowiedzi wykonali najbardziej i najmniej pożądanych obrazów w poszczególnych krajach i globalnie (Internet). Wszystkie obrazy miały wspólne cechy!

W 2001 roku zrealizowano polską wersję tego projektu (Wprost, 2001, nr 18). Badania przeprowadził Demoskop, a obraz namalował student ASP. Efekty badań przeprowadzonych w Polsce były podobne z wynikami z innych krajów. Polakom najbardziej podobałby się obraz, który zawierał następujące elementy: wiejski pejzaż górski w słonecznym dniu z wiejską chatką nad jeziorem i lasem z pasącą się nieopodal sarną i jeleniem. Przed domkiem stoi rodzina, a nieopodal bawią się dzieci. Na łące leży piękna i naga kobieta. W oddali widać galopujące konie, a z widocznych w tle gór zjeżdża na nartach Jan Paweł II. Ulubionymi kolorami, tak jak na całym świecie, okazały się zielony i niebieski. Polacy zdecydowanie nie lubią w sztuce abstrakcji geometrycznej oraz różowo-pomarańczowego koloru z elementami złota.

Sita Seebach, Green house, 2023, Art print, 76 x 50 cm (z archiwum artystki). Wyróżnienie. IV Międzynarodowy Przegląd Sztuki „Od gór Po morze” 2026. Pałac Siemczyno.

Sita Seebach, niemiecka fotografka w cyklu barwnych fotografii odkrywa przed nami potęgę przyrody, moc samouzdrawiania, swoją władzę nad człowiekiem i panowanie wszędzie tam, gdzie istota ludzka przestaje ingerować w przestrzeń natury. Seebach na swych fotografiach pragnie uchwycić piękno rozkładu tego, co stworzył i pozostawił po sobie człowiek ponownie oddając we władanie wszechświata. Jej kreatywne oko zauważa miejsca, o których wielu chce zapomnieć i powtórnie buduje ich historię, ale tym razem w postaci fotografii artystycznej.

Projekt podważył sens badań statystycznych w sztuce, a zwłaszcza pytań o ulubiony kolor czy motyw w sztuce. W kontekście tego badania pojawiło się pytanie: czy artyści powinni realizować upodobania większości ludzi, czy je umiejętnie kształtować?

Od czego zależy  wartość sztuki?

W Instynkcie sztuki Denisa Duttona, filozofa sztuki, który łączy tak wydawałoby się odległe dziedziny, jak sztukę i nauki kognitywne (psychologia, neurobiologia, sztuczną inteligencja, filozofię umysłu, lingwistyka oraz informatyka) z naukami biologicznymi odnajdziemy odpowiedzi na wyżej postawione pytanie. Twierdzi on, że ludzkie preferencje estetyczne są uniwersalne i stanowią międzykulturowe cechy ewolucyjne człowieka. Dutton zauważa, że ludzie na całym świecie uprawiając sztukę pragną dotrzeć do drugiego człowieka i go poznać. Najlepszym tego przykładem jest zakończona 8 sierpnia 2026 IV edycja Międzynarodowego Przeglądu Sztuki „Od gór Po morze” 2026. Tegoroczna konkursowa ekspozycja nosiła tytuł: Afekty – efekty. Obrazosfery i wielowarstwowość odczuwania, a jego wykładnię znajdą Państwo we wstępie kuratorskim katalogu, który pojawił się na finisażu.

W jaki sposób sztuka i jej prezentacja wpływa i kształtuje nasze osobiste przeżycia, doświadczenia i reakcje społeczne? By odpowiedzieć na to pytanie należało stworzyć odbiorcy warunki dla wielowarstwowego odczuwania sztuki. W związku z tym pojawiła się konieczność uruchomienia różnych poziomów doświadczania (od zmysłowego przez emocjonalne do poznawczego) jednocześnie. Konsekwencją było stworzenie sieci połączonych ze sobą przestrzeni w pałacu Siemczyno. Stworzone 3 rodzaje obrazosfer przestrzeni, które tworzą prace na wystawie. Pierwsza to suwerenna mikroprzestrzeń, powstająca przez zaistnienie jednostkowego dzieła, tworzącego własne, odrębne pole wizualne oddziałujące na odbiorcę. Większa wynika z współistnienia prac w wyodrębnionej przestrzeni (ściany, uskoki, różnice poziomów), a kontekst obecności innych dzieł wpływa na zmianę doznań zmysłowych i refleksji. Ostatnia to największa obrazosfera, która jest sumą wszystkich. Odbiorca staje się performerem. W zależności od swoich decyzji w czasie, wyborze kierunku i sposobu poruszania się zmienia się ponownie sposób widzenia sztuki, jego reakcje i zachowanie.

Oleksandr Korol, Pamięć, olej na płótnie, 115 x 115 cm ( z archiwum artysty). Nagroda Stowarzyszenia Stacja Kultura, IV Międzynarodowy Przegląd Sztuki „Od gór Po morze” 2026. Pałac Siemczyno.

Sztuka figuratywna głównie w malarstwie (choć nie tylko) i neofiguracja także w rzeźbie znalazły swoją liczną reprezentację w 4. edycji Przeglądu Sztuki 2026. Z całą pewnością należy zwrócić uwagę na obraz młodego ukraińskiego artysty, który mieszka obecnie w Polsce. Oleksandr Korol prezentując realistyczną Pamięć wykreował historię pary młodych kochających się ludzi, którzy wnoszą do wspólnego życia swoje odrębne historie zawarte w dodanych do obrazu archiwalnych zdjęć każdego z nich. Świetny warsztat techniczny Korola, subtelna paleta barw i takaż gra światłocienia są istotnymi walorami formalnymi tej pracy. Prosty, lecz ciekawy koncept pozwolił malarzowi na stworzenie realistycznej opowieści z elementami symboliki, które razem zbudowały liryczny dramatyzm wizualnej narracji o pięknych, młodych ludziach. Wygenerowane delikatne napięcia emocjonalne skłaniają do refleksji nad własną przeszłością i … teraźniejszością.

Danuta Owczarek, Moja nowa żona, 2026, art quilt, 115 x 115 cm (z archiwum artystki). Wyróżnienie. IV Międzynarodowy Przegląd Sztuki „Od gór Po morze” 2026. Pałac Siemczyno.

Inny rodzaj sztuki figuralnej uprawia Danuta Owczarek, artystka specjalizująca się w tkaninie artystycznej zaprezentowała tym razem dwie prace wykonanych w technice art quilt. Praca wyróżniona to realistyczne przedstawienie obyczajowego wydarzenia jakim jest ślub dwojga ludzi i stanowi przedmiot wnikliwej obserwacji artystki i znajduje swój finał w Mojej nowej żonie. Art quilt w mistrzowskim wykonaniu Owczarek przeistacza się w malarskie dzieło, w którym wszystkie elementy takie jak oryginalność estetyczna, ekspresja, harmonia i kompozycja zachwycają, wyzwalają różne emocje, a jednocześnie skłaniają często do refleksji.

Krzysztof Byro, Moja wnuczka Wiki, 2023, olej na płótnie, 90 x 70 cm.

Krzysztofa Byro olej na płótnie, Moja wnuczka Wiki jest znakomitym przykładem obrazu mimetycznego – „lustrzanej” wręcz prezentacji postaci dziewczynki i świata przedstawionego. Jego dbałość o realizm głównej figury, otoczenia i detali, perspektywę i światłocień była możliwa dzięki precyzji technicznej artysty, która odbiorcy pozwoliła czerpać przyjemność estetyczną.

Andi Dost, Lockdown, 2023, olej na płótnie, 90 x 70 cm ( z archiwum artystki). Wyróżnienie. IV Międzynarodowy Przegląd Sztuki „Od gór Po morze” 2026. Pałac Siemczyno.

Niemiecka artystka – Andi Dost zaproponowała dwie prace olejne: Welcome i Lockdown, w których bohaterkami są również kobiety. Cechuje je realizm przestawionych postaci, które nie umieszczone centralnie to właśnie dzięki temu przykuwają naszą uwagę. Nieokreślone tło poprzez kontrastowe zestawienia jasnych i ciemnych partii obrazów modelują sylwetki kobiet, nadają kompozycji dramatyczny i przestrzenny charakter.

Amaia Marzabal, Look at me, 2025, fine art print, dibond, 30 x 30 cm (z archiwum artystki). Wyróżnienie. IV Międzynarodowy Przegląd Sztuki „Od gór Po morze” 2026. Pałac Siemczyno.

Teraptyk Amaia Marzabal (USA), Look at Me, Make-Up, Messy, Piercing z 2025 roku to cztery niewielkie formatem (30 x 30 cm) indywidualne portrety, dodajmy portrety częściowe. Wszystkie przedstawiają twarz en face. Monochromatyczny Look at Me zanurzony jest ciemnej palecie barw. Zastosowane brązy i czernie nadają kompozycji ciężaru i tajemniczości. Twarz ukazana jest frontalnie, symetrycznie – portretowana patrzy bezpośrednio na odbiorcę, a to przykuwa jego uwagę. W przypadku Messy ekspresyjny gest malarski wprowadza ruch, a jasne kolory i subtelna gra światłocienia nadają lekkości i tworzą iluzję przestrzeni. Make-Up i Piercing zwracają uwagę na zestawieniu jasnych i ciemnych partii obrazu. Barwy ciemne i jasne budują głębię, emocje oraz dynamikę obrazu. Jasne kolory (np. żółcie, biele) są odbierane jako lekkie i wprowadzają przestrzeń, podczas gdy ciemne (np. brązy, czernie) nadają kompozycji ciężar i tajemniczość. Ich zestawienie tworzy kontrast kluczowy dla realizmu i nastroju.

Gina Malinowski, (w kostiumie Beaty Bojdy) Prezeska Stowarzyszenia Stacja Kultura. Finisaż IV Międzynarodowego Przeglądu Sztuki „Od gór Po morze” 2026. Pałac Siemczyno. Fot. Tadeusz Hołubczak

Odmienny rodzaj opowieści wizualnej o człowieku, o kobiecie zaproponowała pochodząca ze Śląska Cieszyńskiego Beata Bojda (artystka, projektantka mody, kostiumografka oraz stylistka makijażu), która inspiruje się sztuką i rękodziełem ludowym przedstawiła dwa projekty: (Nie)Przemijanie, film z 2026 roku (reżyseria/ scenariusz/ kostiumy: Beata Bojda, produkcja: Fundacja Górom) oraz sześć kostiumów inspirowanych polskim folklorem. Artystka nagrodzona Grand Prix współpracując z Fundacją Górom zachowuje pamięć o sposobie życia i zwyczajach kultury Karpat – regionu Polski, w którym pasterstwo stanowiło podstawę bytu lokalnej społeczności. Bojda posiada rzadko spotykaną intuicję, która pozwala jej ożywić sztukę polskiego folkloru w tym najlepszym słowa znaczeniu. Wartością jej projektów jest również to, że często są działaniami społecznymi, w których główną rolę odgrywają ludzie potrzebujący różnorodnego wsparcia również poprzez kontakt ze sztuką.

Andrzej Gruszka, Pęknięcie światła, 2026, akryl na desce, 70 x 50 cm (z archiwum artysty). Wyróżnienie. IV Międzynarodowy Przegląd Sztuki „Od gór Po morze” 2026. Pałac Siemczyno.

Trzy akryle na desce Andrzeja Gruszki: Ciało w milczeniu, Owoce ciszy i Pęknięcie światła to trzy różne portrety. Widoczny gest malarski, jego ekspresja ruchu przenosi emocje i energię artysty na podłoże, deformując postać mężczyzny i twarze. Ten nieidealny realizm, skupia naszą uwagę na zniekształceniach, a w końcu na emocjach i dramatycznej kondycji ludzkiej egzystencjalnej współczesnego świata pełnego cierpienia, alienacji, samotności i pesymizmu.

Danuta Kuciak, W ciszy, 2026, fotografia, druk cyfrowy, 90 x 60 cm (z archiwum artystki). Wyróżnienie. IV Międzynarodowy Przegląd Sztuki „Od gór Po morze” 2026. Pałac Siemczyno.

Danuta Kuciak podejmuje i diagnozuje ważne społecznie problemy. W swych fotografiach wykorzystuje różne części manekina sklepowego – modelu imitującego postać ludzką. Czerń lub neutralna szarość tła jeszcze bardziej podkreśla i wzmacnia napięcia wynikające z narracji obrazu. Rodzajem portretu-fotografii Kuciak jest wstrząsająca praca W ciszy. Widzimy jedynie górną część manekina – kobiety bez rąk. Oczy, uszy i usta ma wypełnione zeschniętymi liśćmi. Czego nie widzi, nie słyszy, o czym nie mówi – a może czego nie może zobaczyć, usłyszeć i opowiedzieć? Czy to strach, czy też efekt socjalizacji społecznej kobiety? Ascetyzm narracji fotograficznej Kuciak silnie oddziałuje na odbiorcę i pozostawia go z wieloma pytaniami.

Edward Szatkowski. Osobowość artystyczna (fot. z katalogu). IV Międzynarodowy Przegląd Sztuki „Od gór Po morze” 2026. Pałac Siemczyno.

Inny rodzaj sztuki figuratywnej uprawia Edward Szatkowski, czaplinecki artysta rzeźbiarz, który rzeźbą zajmuje się od dziecka, a profesjonalnie od 1980 roku, w którym ukończył szkołę Rzemiosła Artystycznego w Jeleniej Górze. Swoją twórczością związany jest ściśle z regionem zachodniopomorskim. Od 2023 roku artysta prezentuje swoje drewniane rzeźby we wszystkich edycjach Międzynarodowego Przeglądu Sztuki Współczesnej. Jego Królowa na wybiegu to kolejna opowieść o kobiecie pełna cichej i jasnej emocji. Jego drewniane postaci są wydłużonej i pozbawione naturalnej proporcji ciała ludzkiego. I tak też jest i w tym przypadku. Artysta zaprezentował akt kobiety stojącej w pozie swobodnej z koroną na głowie. Wspaniała, naturalna wewnętrzna struktura drewna ze swym rysunkiem stanowi jej naturalne okrycie. Emanuje z niej melancholia i rodzaj fizycznej nieobecności, rozmarzenie, jakby istniała w obrębie własnego świata. Zaklęta w drewnie, sama w sobie tworzy własny świat odmienny od rzeczywistego i to czyni ją szczęśliwą. To indywidualny znak rozpoznawczy artysty.

Pragnienia twórców, ich tęsknoty i potrzeby, wspomnienia i refleksje związane z naturą odnajdujemy na tej wystawie w licznych i najróżniejszych formach wypowiedzi artystycznych.

Natalia Szynal, Pejzaże z cyklu: Pejzaż nieodwrócony I, 2026, technika własna, 160 x 96 cm

Wyróżniona w tym roku Natalia Szynal z Drawska Pomorskiego (absolwentka Akademii Sztuki w Szczecinie i wrocławskiej ASP) zaprezentowała trzy obrazy z cyklu pejzaży: Pejzaż nieodwrócony I, Pejzaż nieodwrócony II. Artystka stosuje własne techniki malarskie. Dzięki wypracowanej indywidualnej metaforyce abstrakcyjna idea prezentacji pejzażu umożliwia malarce nieustanne tworzenie nowych obrazów i nowych znaczeń. Tworząc najczęściej podział na płaszczyzny w układzie horyzontalnym umiejętnie korzysta z relacji między linią, kolorem, plamą figurą – symbolem. Uzyskuje iluzję głębi dzięki mistrzowskiej technice kładzenia farby. Wszystkie te zabiegi organizują przestrzeń i nadają sens jej monochromatycznym pejzażom, które hipnotyzują swą tajemnicą i tym samym czynią je niezwykle interesującymi i zapadającymi w pamięć.

Jan Nowak, Świat Pana Boga XIV, 2025, linoryt, 49 x 71 cm. Wyróżnienie. IV Międzynarodowy Przegląd Sztuki „Od gór Po morze” 2026. Pałac Siemczyno.

Inaczej widzi świat biologiczny Jan Nowak – śląski artysta grafik, były górnik kopalni „Katowice”, który uprawia linoryt, miedzioryt i suchą igłę. Jego trzy linoryty: Świat Pana Boga XIV, Świat Pana Boga XV i Jesień to niezwykle przemyślne tematycznie, kompozycyjnie i z wielkim kunsztem wykonane grafiki. Dwie pierwsze materializują bogactwo wyobrażeń artysty o fantastycznych latających i pływających stworzeniach. Perfekcjonizmem warsztatowy w połączeniu i obfitością różnorodnych elementów i ciekawych rozwiązań powoduje, że za każdym razem oglądając te grafiki trudno oderwać od nich wzrok. Jesień to polski krajobraz z powszechnie znaną symboliką – odlatujące ptaki, opadające liście z drzew, ale sam sposób przedstawienia z drobiazgowością szczegółów, ujmującą fantazją wypełnioną wielką serdecznością do przyrody, do otaczającej nas rzeczywistości pozwala uwierzyć, że świat jest mimo wszystko piękny.

Nagrodzeni i wyróżnieni artyści wraz z członkami Jury. IV Międzynarodowy Przegląd Sztuki „Od gór Po morze” 2026. Finisaż, 8.08.2026IV. Pałac Siemczyno (z archiwum Jolanty Gramczyńskiej).

Codzienność życia, osobiste przeżycia i przemyślenia artystów były i są przyczynkiem do prowadzenia artystycznych eksperymentów. Stanowią punkt wyjścia, pretekst jedynie, do wizualnych zapisów, które w istocie są ideami zmieniającymi nas i świat. Z całą pewnością znajdziemy w tym bogactwo przyrody ze swymi immanentnymi cechami. To zarówno świat symbolicznych krajobrazów rzeczywistych, ale też pejzaży tworzonych wyobraźnią, wspomnieniami i refleksjami o przeszłości. A skoro tak, to i człowiek, lecz często jest to postać dramatyczna, zdeformowana i ekspresyjna. Ważne są również fascynacje formą abstrakcyjną, ale i też bryłą architektoniczną. Nieskończona różnorodność w wyrażaniu artystycznego ja i związanych z nimi procesów tworzenia przynosi wielkie bogactwo, którego my – odbiorcy także możemy doświadczać.

Podziękowania

Dziękuję Stowarzyszeniu Stacja Kultura za zaproszenie do tego przedsięwzięcia – to zaszczyt pracować z Wami i Artystami, a jednocześnie być świadkiem jak wspaniale rozwija się to wydarzenie kulturalne.

Dziękuję Artystom za zaufanie i tak liczny udział w tym projekcie, i już zapraszam na kolejną, bo jubileuszową edycję! Moc autentyczności w sztuce jaki i w pracy jest wszechpotężna i stwarza wielkie i ważne projekty.

Tak liczna obecność Artystów, Miłośników Sztuki i przedstawicieli władz pokazuje jak potrzebny i ważny jest ten projekt.

Kuratorka wystawy IV Międzynarodowego Przeglądu Sztuki „Od gór Po morze” 2026. Pałac Siemczyno